‘There are no terrible people.

There are believers.
If I believed what they believed, I would have to do that to.’
(Byron Katie)

Jaren geleden mocht ik, samen met twee Zuid-Afrikaanse acteurs van de Xhosa-stam een voorstelling spelen die ‘Rode Aarde’ heette (Speeltheater Holland). Een locatievoorstelling in een Afrikaanse kraal waarin het publiek op schapenvellen in weer en wind meegenomen werd naar Zuid-Afrika, 150 jaar geleden. We vertelden en zongen het verhaal van het veertienjarige meisje Nongqawuse. Op een dag ging ze water halen bij de rivier en kreeg een visioen, de geest van een voorouder. Ze moest haar volk vertellen dat al het vee geslacht en al het graan verbrand moest worden. Als de Xhosa dit opvolgden zou op 18 februari 1857 een rode zonsopgang de voorbode zijn van vloedgolven die de Engelse indringers zouden verdrijven. Betere tijden voor de Xhosa lagen in het verschiet. Nongqawuse deed wat haar was opgedragen en vertelde iedereen haar visioen. Er waren mensen die haar geloofden en er waren die haar niet geloofden.

De mensen gingen elkaar te lijf. Er heerste honger en droogte. Het vee wat nog over was, werd ziek en stierf. De zon kleurde op 18 februari niet rood. Uiteindelijk stierven er 40.000 mensen. De Xhosa, als stam verzwakte zodanig dat de Engelse heerschappij een feit werd. De situatie was vast veel gecompliceerder dan hoe ik dit samenvat. Het is een ingrijpend verhaal voortkomend uit of iets wordt geloofd of niet.

De gelovigen volgden de aanwijzingen van het visioen op, omdat ze ervan overtuigd waren dat het hun de vrijheid zou brengen. De ongelovigen deden er alles aan om te voorkomen dat het vee geslacht werd en het graan verbrand. Zij waren ervan overtuigd dat ze anders van de honger zouden sterven. De belangen van beide partijen zijn invoelbaar en begrijpelijk. Een trots volk dat bekend stond om zijn kracht en onoverwinnelijkheid. De eenheid werd teniet gedaan door angst.

Waar gaat het mis? Geloofssystemen staan tegenover elkaar en chaos is het gevolg. Geloofssystemen zijn niet perse religieus. Het kan ook om een broodje kroket gaan. De vergelijking met nu is snel gemaakt. Ook nu zijn er mensen die vanuit hun geloofssysteem de meest afschuwelijke daden kunnen begaan en er vanuit hun optiek zelfs goed aan doen. Die geloofssystemen zijn gekoppeld aan identiteit. We halen onze identiteit uit datgene wat we geloven. Dit is ook de reden waarom we er zo keihard aan vast houden!

Wat gebeurd er als ik ga twijfelen aan wat ik geloof? Wat blijft er dan van mij over? Heb ik nog een reden van bestaan? Ben ik nog geloofwaardig als ik iets anders ga geloven?

Ikzelf heb lange tijd geloofd dat ik niets anders kon dan acteren. Ik haalde duidelijk een groot deel van mijn identiteit uit dat geloof. Die identiteit werd ook nog eens keer op keer bevestigd door het applaus na elke voorstelling. Het geloof zat zo vastgeklonken in mijn cellen dat ik het niet eens herkende als mijn vrouw hier iets over zei. Gelukkig zijn er, in mijn leven, een aantal dingen gebeurd die ervoor gezorgd hebben dat mijn geloof ging wankelen. In eerste instantie geen fijne ervaringen, maar uiteindelijk cadeaus.

Guess what? Ik kan meer dan acteren! En dat besef geeft mij een enorme vrijheid! Iets geloven hoeft dus niets te zeggen over of het ook waar is. Geloven lijkt, ergens zeker van te zijn maar geloven is ook twijfel. Mensen zeggen stellig, ‘ik geloof in vrije opvoeding’, ‘ik geloof in de rechtsstaat’ of ‘ik geloof in de medische wetenschap’. Maar we zeggen ook, ‘ik geloof dat ik naar de kapper moet’, ‘Ik ben, geloof ik, aan nieuwe schoenen toe’ of ‘ik geloof dat ik nu echt iets met mijn talent ga doen’. Dan heb je ook nog mensen die ergens heilig in geloven……. Aan dat geloof wil ik niet zoveel aandacht geven. Als iemand dat zegt, is wat iemand geloofd ook nog eens heilig verklaard en daardoor onaantastbaar.

In geloven zelf zit dus al een ingang om eens goed te kijken naar wat je gelooft en of het jou en de wereld helpt. De grote kunst hierin is je geloofssystemen te herkennen. Pas dan kun je onderzoeken en zien. Pas dan kun je kiezen of je iets wil geloven.

Wat zijn jouw geloofssystemen? Durf je te twijfelen aan die systemen en zou die twijfel je juist iets kunnen geven?

Nongqawuse heeft de rampjaren overleefd, is berecht (door de Britten) en in de gevangenis gezet die beroemd is geworden door een latere bewoner Nelson Mandela op Robbeneiland. Na haar vrijlating leefde ze teruggetrokken op een boerderij en stierf op 58 jarige leeftijd een mysterieuze dood.

There are no terrible people……..